ზაფხულის დეპრესია – რატომ ჩნდება და როგორ ამოვიცნოთ

ტელევიზიით, სოციალურ ქსელებსა თუ ფილმებში ზაფხული მუდმივად დახატულია, როგორც უსაზღვრო ბედნიერების, თავგადასავლებისა და თავისუფლების სეზონი. თუმცა, სანამ მოსახლეობის უმრავლესობა პირველ მზის სხივებს სიხარულით ხვდება, ადამიანების გარკვეული ნაწილისთვის იწყება პერიოდი, რომელსაც თან ახლავს ემოციური დაცლა, შფოთვა და მძიმე აპათია.

ამ მდგომარეობას სამედიცინო ენაზე სეზონური აფექტური აშლილობის (SAD) საზაფხულო ფორმა, ან უბრალოდ ზაფხულის დეპრესია ჰქვია.

რა არის ზაფხულის დეპრესია?
სეზონური დეპრესია ყველასთვის უფრო მეტად ზამთართან, ნაცრისფერ დღეებთან და მზის ნაკლებობასთან ასოცირდება. თუმცა, ფსიქიკური ჯანმრთელობის ეროვნული ინსტიტუტის მონაცემებით, სეზონური აშლილობის მქონე ადამიანების დაახლოებით 10%–ს დეპრესიული ეპიზოდები სწორედ ზაფხულის დადგომისას ეწყება.

ეს არ არის უბრალოდ „ცუდი განწყობა სიცხის გამო“, ეს არის რეალური ბიოლოგიური და ფსიქოლოგიური მდგომარეობა, რომელსაც კონკრეტული სიმპტომები და გამომწვევი მიზეზები აქვს.

რით განსხვავდება ის ზამთრის დეპრესიისგან?
საინტერესოა, რომ ზაფხულისა და ზამთრის დეპრესიის კლინიკური სურათი რადიკალურად განსხვავდება ერთმანეთისგან. ისინი თითქმის საპირისპირო სიმპტომებით ვლინდებიან:

რატომ იწვევს ზაფხული დეპრესიას?
ფსიქოლოგები და ნეირობიოლოგები გამოყოფენ რამდენიმე ძირითად ფაქტორს, თუ რატომ ხდება თბილი სეზონი მენტალური კრიზისის მიზეზი:

1. ბიოლოგიური საათის (ცირკადული რიტმის) არევა;
ზაფხულში დღე საგრძნობლად ხანგრძლივდება, მზის სინათლე კი უფრო დიდხანს ინარჩუნებს აქტიურობას. ზოგიერთი ადამიანის ორგანიზმისთვის ეს ნამდვილი სტრესია. ჭარბი სინათლე თრგუნავს მელატონინის, ძილის ჰორმონის გამომუშავებას, რაც იწვევს ქრონიკულ უძილობას. უძილო ღამეები კი პირდაპირი გზაა ნერვული სისტემის გამოფიტვისა და დეპრესიისკენ.

2. ფიზიკური სტრესი: სიცხე და ტენიანობა;
მაღალი ტემპერატურა ორგანიზმისგან მოითხოვს უზარმაზარ ენერგიას თვითგაგრილებისთვის. გადახურება ზრდის სტრესის ჰორმონის (კორტიზოლის) დონეს სისხლში. ადამიანი ფიზიკურად თავს გრძნობს გამოფიტულად, რაც დროთა განმავლობაში მენტალურ სისუსტეში, მოთმინების დაკარგვასა და აგრესიაში გადადის.

3. „სოციალური წნეხი“ და იძულებითი ბედნიერება;
ზაფხულში არსებობს დაუწერელი წესი: „შენ ვალდებული ხარ, კარგად გაერთო“. სოციალურ ქსელებში ზღვის, მოგზაურობისა და წვეულებების ფოტოების მოდინება ააქტიურებს FOMO-ს (რაღაცის გამოტოვების შიშს). ჩნდება განცდა, რომ ყველას იდეალური ცხოვრება აქვს, შენ კი დრო უქმად გეკარგება. ეს გაზვიადებული მოლოდინები რეალობასთან შეჯახებისას ძლიერ იმედგაცრუებას იწვევს.

4. სხეულის იმიჯი და კომპლექსები;
ღია ტანსაცმლისა და საცურაო კოსტიუმების სეზონი ბევრ ადამიანში აცოცხლებს სხეულთან დაკავშირებულ კომპლექსებს. სირცხვილისა და უხერხულობის განცდა აიძულებს მათ, უარი თქვან სოციალიზაციაზე, ჩაიკეტონ სახლში და ხელოვნურად მოახდინონ საკუთარი თავის იზოლაცია.

როგორ დავეხმაროთ საკუთარ თავს?
თუ გრძნობთ, რომ ზაფხულის დადგომასთან ერთად თქვენი მენტალური მდგომარეობა საგრძნობლად უარესდება, გაითვალისწინეთ შემდეგი რეკომენდაციები:

აღიარეთ თქვენი გრძნობები: პირველი ნაბიჯი არის იმის გაცნობიერება, რომ ზაფხულში მოწყენილობა ან შფოთვა აბსოლუტურად ნორმალურია. თქვენ არ ხართ ვალდებული, იდეალურად ერთობოდეთ მხოლოდ იმიტომ, რომ კალენდარზე ივლისია.დააბნელეთ ოთახი: გამოიყენეთ სქელი, სინათლის გაუმტარი ფარდები, რათა ორგანიზმს დაეხმაროთ მელატონინის გამომუშავებასა და დროულად დაძინებაში.მოაწყვეთ ციფრული დეტოქსი: შეამცირეთ სოციალური ქსელების მოხმარება. სხვისი იდეალური საზაფხულო კადრების ყურება ამ დროს მხოლოდ გაგიმწვავებთ არასრულფასოვნების განცდას.მაქსიმალურად აარიდეთ თავი პიკის საათებში სიცხეში ყოფნას. ფიზიკური აქტივობა, სეირნობა ან საქმეები დილის ადრეულ ან საღამოს გრილ საათებზე გადაიტანეთ.